Ẩn dụ / Metaphor (đọc nhiều nhất)

metaphor_similie_large

Trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta bắt gặp, thậm chí sử dụng ẩn dụ rất nhiều nhưng có lẽ không phải ai cũng biết ẩn dụ là gì. Hôm nay em xin giới thiệu và giải thích một chút về vấn đề này nha các bác.

Ẩn dụ là cái chi?

Khi bạn lấy cái này để chỉ cái khác, đó là ẩn dụ. Chúng ta gặp ẩn dụ ở khắp nơi. Những câu đại loại như love is war, love is a game, life is a stage, life is a combat,… là những câu nói sử dụng ẩn dụ mà chúng ta vẫn gặp rất nhiều trong sách vở hay phim ảnh.

Nhận diện ẩn dụ & ẩn dụ khác so sánh thế nào

Ẩn dụ có thể coi là một cách so sánh, tuy nhiên nếu xét ẩn dụ (metaphor) và so sánh (simile) như hai biện pháp tu từ trong ngôn ngữ, thì ẩn dụ và so sánh có một sự khác nhau dễ nhận biết. So sánh luôn luôn dùng tới những từ như like, as (giống như, tựa như)…Còn ẩn dụ thì không. Thậm chí bạn không cần phải nói A là B gì hết. Đôi khi bạn chỉ cần nói đến A, mà người nghe cũng hiểu ra là bạn đang nói đến B. Ví dụ khi nghe câu: đời tôi đã trải qua nhiều sóng gió, lập tức ta hiểu sóng gió ở đây tức là những khó khăn, trắc trở, chứ không phải sóng gió ngoài biển khơi. Hay khi ai đó nói: mối tình của chúng tôi gặp phải nhiều rào cản, thì không ai hiểu rào cản có nghĩa chướng ngại vật theo nghĩa đen hết.

Dĩ nhiên những ví dụ trên là những ẩn dụ quá sức đơn giản và được dùng nhiều tới mức ai ai cũng hiểu. Những ẩn dụ trên có thể xếp vào loại “ẩn dụ chết” (dead metaphor), vì khi một hình ảnh ẩn dụ trở nên quá thông dụng, ta thậm chí không còn nghĩ đến nghĩa đen của nó nữa mà ngay lập tức hiểu sang nghĩa bóng. Gần giống với ẩn dụ chết, ta có cliché, hay có thể gọi là dying metaphor (ẩn dụ hấp hối, hahaha). Gót chân Achilles (Achilles’ heel) là một ví dụ về cliché. Đây không phải là một ẩn dụ chết vì nó không được coi như một từ thông thường, khi dùng hoặc nghe từ này ta vẫn không quên nguồn gốc, ý tứ ban đầu của nó. Tuy nhiên gót chân Achilles lại được dùng quá nhiều (trong tiếng Anh) để chỉ một điểm yếu chí mạng của ai đó, nên nó trở thành cliché.

Một điều nữa cũng nên ghi nhớ, đó là ẩn dụ không chỉ dùng đến danh từ và không phải lúc nào cũng “rõ ràng”. Đã gọi là ẩn dụ tức là phải tinh tế một chút, “ẩn” một chút phải không. Ví dụ nha:

Cô ấy đang ngập đầu trong công việc/ She is drowning in work -> so sánh công việc như nước lũ)

Những suy nghĩ của họ thật khó nuốt trôi / Their ideas are difficult to swallow -> so sánh suy nghĩ, ý tưởng với một món ăn khó nuốt, ở đây có thể hiểu là những suy nghĩ này khó hiểu, hoặc khó đồng cảm, đồng tình)

Give him room to grow –> hãy để cậu ta tư do trưởng thành (ở đây em hiểu là để mặc cậu ta tự khám phá hoặc cho cậu ta thời gian để cậu ta tự chiêm nghiệm rồi cậu ta mới có thể trưởng thành)

You light up my life -> câu này có thể hiểu là em rọi sáng và sưởi ấm cuộc đời anh, ở đây em được so sánh như mặt trời và ánh sáng là những điều vốn được coi là tốt lành, đẹp đẽ (sến kinh).

Ẩn dụ không chỉ là một vấn đề ngôn ngữ. Nó còn thể hiện chiêm nghiệm và lý luận. Ẩn dụ không đơn giản là một biện pháp tu từ thường thấy trong văn chương. Trên thực tế, chúng ta gặp ẩn dụ rất nhiều trong cuộc sống hàng ngày. Đôi khi chúng ta dùng ẩn dụ mà không hề ý thức được điều đó.

Lấy một ví dụ đơn giản. Tình yêu là một cuộc hành trình / Love is a journey. Đây là một ẩn dụ thường thấy đến nỗi chẳng ai ngạc nhiên khi nghe đến nó nữa. Ai cũng có thể hiểu khi một cô gái nói: chúng mình không còn đường quay lại nữa / we can’t turn back (yêu nhau quá/vượt quá giới hạn rồi, không thể bỏ nhau được =)) ), hay mối quan hệ này chẳng đi đến đâu cả / this relationship isn’t going anywhere, tôi đang đứng trước ngã ba đường / I’m at a crossroads. Và còn nhiều câu nói khác được sử dụng thường xuyên kiểu như: họ đã trải qua một quãng đường dài (đầy máu và nước mắt =)) ), từ giờ trở đi, chúng ta đường ai nấy đi / from now on, we have to go our separate ways, chúng tôi đi vào ngõ cụt rồi/ we’ve hit a dead-end street…

Kiểu ẩn dụ trên gọi là conceptual metaphor, tạm dịch là ẩn dụ mang tính khái niệm. Nghĩa là có thể bạn không hề nghe câu nói tình yêu là một cuộc hành trình, nhưng bạn vẫn hiểu chính xác điều người khác nói khi họ dùng ẩn dụ này. Bạn hiểu rõ khi bạn của bạn nói rằng họ đang đứng trước ngã ba đường (có thể hiểu là cô bạn đó đang đứng trước một sự chọn lựa trong tình cảm, hoặc chọn anh A hoặc chọn anh B, hay ở lại hoặc bỏ người yêu, tùy hoàn cảnh…).

Lại nói tiếp, tình yêu là một cuộc hành trình đúng không nhỉ. Mà một cuộc hành trình thì phải có điểm xuất phát, đích đến, phương tiện và đôi khi là những rào cản khiến ta không thể đi nhanh như ta muốn, hoặc chưa đến đích đã phải bỏ cuộc. Tuy nhiên đôi khi ta bỏ cuộc không phải vì rào cản, mà là vì phương tiện đi lại của ta khiến ta nản lòng. Sự ví von kiểu này không có gì xa lạ. Trong một episode của phim truyền hình Friends có tên The one where Ross finds out, có một đoạn đối thoại giữa Ross và Rachel, trong đó Ross tình cờ phát hiện ra Rachel, cô gái anh vẫn thầm yêu từ rất lâu đang có tình cảm với mình. Rất tiếc khi nhận ra điều này thì Ross đã có người yêu và mối quan hệ của anh đang rất tốt đẹp.

Ross: The point is, I don’t need this right now! Okay? It’s too late. I’m with somebody else. I’m happy. This ship has sailed!

Rachel: You’re just gonna put awayyour feelings for me?

Ross: I’ve done it since ninth grade. I’m good at it.

Rachel: All right, fine. You go ahead and do that.

Ross: Fine.

Rachel: ‘Cause I don’t need your stupid ship!

Như vậy trong đoạn đối thoại trên, Ross tự ví mình như một con thuyền. Biện pháp ẩn dụ được sử dụng một cách rất tự nhiên và dễ hiểu.

Một ấn dụ mang tính khái niệm khác thường gặp là argument is war. Đã là chiến tranh thì dĩ nhiên phải có địch thủ, chiến thuật, có thắng có thua. Vậy nên người ta vẫn thường dùng những câu sau khi nói về một cuộc tranh biện:

Your claims are indefensible.
He
attacked every weak point in my arguments.
His criticisms were
right on target.
I
demolished his argument.
I’ve never
won an argument with him.
You disagree? Okay,
shoot!
If you use that
strategy, he’ll wipe you out.
He
shot down all of my arguments.


Tạm kết thúc ở đây, bao giờ rảnh viết tiếp. :D


Tham khảo:

Metaphors We Live By, Lakoff and Johnson

Political language and metaphor, Terrell Carver, Jernej Pikalo

http://www.enchantedlearning.com/english/metaphor/


P/s: Đại khái em đang phải ngâm cứu vấn đề này. Tự nhiên hứng lên viết đôi chút, hihi.

Illustration

17 thoughts on “Ẩn dụ / Metaphor (đọc nhiều nhất)

  1. Hay á. Cái câu “You lighten up my life” cũng có thể được dùng trong trường hợp 1 chú đang bí cái gì đó rồi 1 chú khác ở ngoài chỉ dẫn cho chú này hiểu để dẫn đến một ý tưởng gì đó :D

    Tức cười câu của chú Ross: The ship has sailed –> Ván đã đóng thuyền rồi em ơi. :D

    Like

  2. ôi, làm thế lào mà cháu “hứng” đc như nàng đây?????

    trong đầu cháu h chỉ có
    ‘hê lố. Hao a diu?
    ai am phai, thank kiu’

    nhộc sệp lắm nàng ơi :(( huhu

    Like

  3. Hic, viết thế này thì cũng đơn giản thôi, nhưng làm thật bằng tiếng Anh thì tuyệt vọng lắm. Chưa viết được chữ nào đây nài, hôm nay bị thày xạc cho một trận, khổ tâm lắm. T__T

    Like

  4. Nếu xét theo phương diện phương pháp tu từ thì so sánh là so sánh, và ẩn dụ là ẩn dụ. Tuy nhiên theo 1 cách nào đó cũng có thể nói ẩn dụ là 1 dạng so sánh, và so sánh là 1 dạng ẩn dụ. :)

    Like

    • Bây giờ mình mới mở lại blog và đọc đc comment của bạn. Cám ơn bạn đã ủng hộ nhiều nhé. Rất chào mừng bạn quay lại. :)

      Like

  5. Hi, I am also working on this matter as an issue in my Semantics Course. I find your entry really useful and extensive. I really appreciate this. Thank you so much. Keep going on.

    Like

  6. Tui chả biết thím post cái bài này làm chi. Nó quá ư là … chả có cái gì cả. Phép ẩn dụ con nít cấp 1 nó học rồi, thím lôi ra làm chi? Đã vậy còn viết rất chi là informative cho cái mà ai cũng biết rồi nữa chứ @.@

    Còn entry vocabulary đâu thím? entry này mà được lên top chứng tỏ bà con cũng thích học anh văn đó. post 1 entry về vocabulary đi thím

    Like

    • Ô hay nhà tui tui muốn viết gì kệ tui. =)) Với cả ông nhìn lên trên coi, post này tui viết cách đây 5 năm lúc tui đang viết luận văn nên tui có hứng thú bàn về đề tài này. Hơn nữa với ông nó hiển nhiên nhưng có rất nhiều người ko biết và đã search trên Google để vào đây đó. Gần đây vì 1 lý do nào đó mà có 1 lượng người vào post này để tìm hiểu về ẩn dụ nên nó mới hiện lên top post.

      Ừa tất nhiên bà con thích học anh văn nhưng mà friendlist của tui nhiều người giỏi anh văn quá tui không muốn bị mang tiếng là dạy đời nọ kia =))), nên cũng lười chưa có làm post mới về vụ này. :”>

      Like

      • Tui nghĩ với một người tâm sinh lí bình thường ko bị biến thái thì chả ai lại đi đánh giá những cái entry đầy tính education là đi dạy đời bao giờ. Biết chia sẻ kiến thức cho người chưa biết là điều đáng quý chứ sao lại phải ngại, nhất là khi giọng văn của thím nữ tính nhẹ nhàng như vậy thì ai mà hiểu lầm là đi dạy đời người khác cho được. Còn tui ý kiến ý cò cho cái entry rất infomative này là bởi vì tui thấy nó hiển nhiên quá đó, mà lại viết rất chi tiết, rất kĩ, nên tui sợ phí công sức của bà. Ờ thì giờ nhìn lại mới thấy nó từ đời tám hoánh nào rồi, tại tui chưa đọc bài này, thấy nó nằm trong top thread nên tưởng mới.

        Bà biết vì sao tui thúc dục bà viết entry về học vocabulary hem, là vì tui thấy nhiều bạn ở vn mình vẫn còn học từ vựng theo kiểu cũ. Nghĩa là… chép từ vựng vô tập rồi viết đi viết lại cho nhớ mặt từ. Hồi mãi đến năm 3 đại học tui vẫn còn học anh văn kiểu đó đó thím @.@. Sau này mới biết, cách duy nhất để nhớ mặt từ là đọc từ vựng đó trong càng nhiều ngữ cảnh càng tốt. Mình sẽ nhớ được từ đó, và chẳng những thế tự khắc biết cách sử dụng từ vựng đó chính xác trong ngữ cảnh nào luôn. Tính ra đọc đọc và đọc chính là cách duy nhất để học từ vựng thôi.

        Like

        • Thực ra hồi xưa tui cũng chép từ vựng. =)) Nhưng mà chép từ vựng nằm trong bối cảnh cụ thể. Kiểu như gặp cách điễn đạt hay quá thì note vào. Note vào nhưng chả bao giờ giở ra xem lại :)), chỉ là làm động tác ghi vào để đúng lúc đó mình có một khoảng thời gian ngắn dành cho nó.

          Chính xác. Hồi xưa tui đâu có học từ vựng mấy đâu, toàn coi phim với đọc sách rồi tự nhiên nó ngấm vào đâu thôi hà…Tui cũng thích ngôn ngữ nên học cũng khá vào.

          P/s: nói thế này thiệt không phải nhưng có những điều mình thấy hiển nhiên nhưng không phải ai cũng thấy hiển nhiên đâu kà, ví dụ nhiều người vô blog tui từ Google là do gõ từ khóa kiểu “kết phim ABC có ý nghĩa là gì”, “Shinkansen là gì”, tại sao thế này, tại sao thế kia.. v.v..

          Like

Leave a Reply / Hoan nghênh bạn để lại phản hồi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s